Nieuws

Alles over composteren en fermenteren

Gepubliceerd op
25 januari 2018

Eind november werd er op het PCG in Vlaanderen een studiedag over composteren en fermenteren georganiseerd. Dit artikel bevat meer informatie over wat composteren en fermenteren is en enkele belangrijke tips.

Composteren en fermenteren zijn interessante tehcnieken_biokennis

Bokashi

Fermentatie is een anaeroob proces en gebeurt dus afgesloten van de lucht, waardoor er weinig nutriënten kunnen ontsnappen en het bijgevolg een milieuvriendelijk proces is. Daarnaast blijft de omgevingstemperatuur tijdens de fermentatie min of meer behouden, in tegenstelling tot bij compostering waar de temperatuur flink stijgt. Hierdoor gaat er minder energie verloren. Het gefermenteerd product wordt bokashi genoemd, wat in feite een Japans woord is voor ‘goed gefermenteerd organisch materiaal’.

Composteren

Bij compostering gebeurt er een meer doorgedreven afbraak en omvorming van het organische materiaal. Willekens legt uit: "De omzettingen in een composthoop gebeuren onder aerobe omstandigheden en zijn meer vergelijkbaar met de processen in de bodem zelf. Belangrijk voor een goed resultaat is de volumeverhouding van het startmateriaal, die best voor 60% bestaat uit bruin materiaal (koolstof- structuurrijke materialen zoals houtsnippers) en 40% groen materiaal (stikstofrijk zoals groenteresten en mest). De C/N-verhouding is hier best 25 à 35 op 1. Daarnaast is een vochtgehalte van 40 à 65% vereist."
Tijdens de eerste composteringsweek zal de temperatuur stijgen tot 60 à 70°C door een intense afbraak van het verse organische materiaal. Deze temperatuurpiek zorgt voor het afdoden van ziektekiemen en onkruidzaden. De temperatuurbeheersing gebeurt door kering van de hoop, zo nodig met toevoeging van water. Het keren van de hoop kan ook nodig zijn ter beluchting.
De afbraakfase duurt enkele weken en daarna volgt een opbouwfase waarbij de temperatuur daalt. Ook deze laatste fase duurt enkele weken. Er wordt een stabiel, aardeachtig product gevormd dat geschikt is voor de opbouw van organische stof in de bodem. De nutriënten worden traag maar langdurig vrijgegeven. In rijpe compost kan je rechtstreeks zaaien of planten. Compost kan daarmee ook benut worden als (onderdeel van) zaai- en stekgrond.

Composteren - fermenteren

Onderstaande tabel vergelijkt de twee processen voor een aantal belangrijke parameters, hoewel de processen eigenlijk niet vergelijkbaar zijn. Compostering is een doorgedreven afbraak en omvorming terwijl fermentatie eerder een vorm van ‘levende’ bewaring is, waarbij de afbraak wordt stilgelegd. 

tabel_composteren_fermenteren.png

Baseer keuzes op bedrijfseigen reststromen

Beide technieken zijn goed om kringlopen te sluiten en om reststromen om te zetten in een hoogwaardig product. Je kan de aanwezige nutriënten op je bedrijf houden en afvoerkosten uitsparen. Maar moet je nu composteren of fermenteren op je bedrijf? Daarvoor kijk je best naar je eigen bedrijfssituatie. Beide geven de mogelijkheid om het organischestof gehalte in de bodem te doen stijgen, alsook de voedingsstoffen opnieuw te benutten. Beschik je zelf over zowel bruine als groene reststromen op je bedrijf, dan kan je gaan composteren alsook gaan fermenteren. 

De nabijheid van een compostkeerder, bijvoorbeeld bij een loonwerker in de buurt, is hierbij een voordeel. Het inzetten van bruin materiaal begunstigt de organische stofopbouw. Heb je in hoofdzaak groen materiaal dan kan je opteren voor fermentatie. 
De opvolging van het composteringsproces en het omzetten zijn gedurende korte tijd vrij arbeidsintensief. De benodigde arbeidstijd bij het fermenteren kan redelijk beperkt blijven, mits een goede organisatie.
Een moeilijkheid bij compostering is vaak een onvoldoende beschikbaarheid van bruine materialen. Wanneer je materiaal van buiten het bedrijf aanvoert, is de composteringsactiviteit vergunningsplichtig. Bijgevolg moet je werken met een vloeistofdichte vloer en het vocht dat uit de composthoop stroomt moet je opvangen. 

Enkele belangrijke tips

Niet elke compost is dezelfde, ook elke bokashi is verschillend. Informeer daarom steeds naar de volledige inhoud van het product dat je wil toepassen op de bodem. Voor compost is het belangrijk het organischestofgehalte te kennen en een idee te hebben van de rijpheid. Beschikt een bokashi-product over een lage pH, dan kan je nog een bekalking bijgeven. En hou ook rekening met de werkingscoëfficiënten van stikstof en fosfor om je bijkomende bemesting op af te stemmen.
Geef de bodem de tijd om bokashi te verwerken. Pas daarom het product minstens enkele weken voor het zaaien toe. Als de toepassing te dicht bij het zaaien gebeurt, dan kan dit een remmend effect geven op je opkomend gewas. Dit geldt ook voor niet uitgerijpte compost. 

Bron: CCBT

Meer informatie

Contact

Lore Lauwers, PCG, lore@pcgroenteteelt.be